Mendelssohn: Felix, kompozytor, twórca Koncertu skrzypcowego e-moll

14

Jakub Ludwik Felix Mendelssohn Bartholdy, znany powszechnie jako Felix Mendelssohn, urodził się 3 lutego 1809 roku w Hamburgu, a zmarł 4 listopada 1847 roku w Lipsku. Był jednym z najwybitniejszych kompozytorów, pianistów i dyrygentów epoki romantyzmu, którego życie, choć stosunkowo krótkie, obfitowało w niezwykłe osiągnięcia muzyczne i intelektualne. Urodzony w prominentnej rodzinie o żydowskich korzeniach, jego ojciec, Abraham Mendelssohn, wyrzekł się judaizmu przed narodzinami syna. Felix został ochrzczony w obrządku reformowanym w wieku siedmiu lat, jednak nigdy nie odciął się od swojego dziedzictwa. Szczególną więź łączyła go ze starszą siostrą Fanny, która również była utalentowaną kompozytorką, a jej twórczość często publikowano pod nazwiskiem brata ze względu na ówczesne konwenanse społeczne. Jego kariera rozpoczęła się w bardzo młodym wieku, a już jako dziewięciolatek zagrał swój pierwszy publiczny koncert. Przełomowym momentem było wykonanie „Pasji według św. Mateusza” Bacha w 1829 roku, które zapoczątkowało renesans twórczości tego kompozytora. Dziś Felix Mendelssohn jest ceniony za swoje symfonie, uwertury, utwory fortepianowe i pieśni, a jego „Marsz Weselny” pozostaje jednym z najczęściej granych utworów na ceremoniach ślubnych na całym świecie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na listopad 1847 roku miał 38 lat.
• Żona/Mąż: Cécile Jeanrenaud
• Dzieci: Pięcioro
• Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent, pedagog
• Główne osiągnięcie: Odrodzenie twórczości J.S. Bacha w Europie i stworzenie dzieł takich jak „Marsz Weselny” czy Symfonie „Włoska” i „Szkocka”.

Felix Mendelssohn Bartholdy: Biografia wybitnego kompozytora

Dane podstawowe i tożsamość

Pełne nazwisko artysty to Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy. W historii muzyki znany jest jednak jako Felix Mendelssohn. Nazwisko Bartholdy zostało dodane do rodowego nazwiska na sugestię wuja, co miało symbolizować odcięcie się od tradycji żydowskich i przejście na chrześcijaństwo, zgodne z ówczesnymi zwyczajami społecznymi. Urodził się 3 lutego 1809 roku w Hamburgu, mieście o znaczeniu handlowym i kulturowym, co z pewnością wpłynęło na jego wczesne kontakty z różnorodnymi wpływami. Zmarł 4 listopada 1847 roku w Lipsku, w wieku zaledwie 38 lat, co stanowiło tragiczną stratę dla świata muzyki. Przyczyną jego przedwczesnej śmierci było pogorszenie stanu zdrowia po serii udarów.

Rodzina i pochodzenie Felixa Mendelssohna

Dziedzictwo i kwestia wiary

Felix Mendelssohn wywodził się z prominentnej rodziny niemieckich Żydów, a jego dziadkiem był słynny filozof Moses Mendelssohn. Jego ojciec, Abraham Mendelssohn, był bankierem i sam wyrzekł się judaizmu jeszcze przed narodzinami syna. Felix został ochrzczony w obrządku reformowanym w wieku siedmiu lat. Pomimo formalnego przyjęcia chrześcijaństwa, kompozytor przez całe życie czuł silne więzi ze swoim dziedzictwem kulturowym i religijnym, co było źródłem głębokich refleksji. Po wielkim sukcesie wykonania „Pasji według św. Mateusza” Bacha, Felix Mendelssohn zauważył z nutą ironii: „Pomyśleć, że potrzeba było aktora i syna Żyda, aby przywrócić światu największą chrześcijańską muzykę!”. Ta wypowiedź odzwierciedla jego złożone uczucia związane z własnym pochodzeniem.

Wyjątkowa więź z siostrą Fanny

Felix miał troje rodzeństwa, ale to ze starszą siostrą Fanny łączyła go najsilniejsza więź muzyczna. Fanny była równie utalentowaną kompozytorką, co Felix. Niestety, ze względu na ówczesne konwenanse i społeczne ograniczenia dotyczące kobiet, część jej kompozycji publikowano pod nazwiskiem brata. Przez wiele lat błędnie przypisywano Felixowi Mendelssohnowi autorstwo „Sonaty Wielkanocnej”. Dopiero w latach 70. XX wieku ustalono, że kompozytorką tego pięknego dzieła była w rzeczywistości jego utalentowana siostra, Fanny Mendelssohn. Ta pomyłka podkreśla, jak często dorobek Fanny bywał pomijany lub przypisywany jej bratu.

Ucieczka z Hamburga i berlińskie środowisko

W 1811 roku, gdy Felix miał zaledwie dwa lata, rodzina musiała uciekać z Hamburga do Berlina w przebraniu, w obawie przed francuskimi represjami. Bank Mendelssohnów brał udział w łamaniu blokady kontynentalnej nałożonej przez Napoleona, co naraziło rodzinę na poważne niebezpieczeństwo. Mendelssohn wychowywał się w niezwykle stymulującym otoczeniu intelektualnym. W salonie prowadzonym przez jego rodziców w Berlinie bywali najwybitniejsi intelektualiści epoki, w tym bracia Wilhelm i Alexander von Humboldt. Ten kontakt z wybitnymi umysłami z pewnością wpłynął na wszechstronny rozwój młodego kompozytora i jego szerokie zainteresowania.

Edukacja i początki kariery Felixa Mendelssohna

Cudowne dziecko na scenie

Felix Mendelssohn był powszechnie uznawany za cudowne dziecko. Jego talent muzyczny był tak wielki, że gdy w 1824 roku uczył się u cenionego wirtuoza Ignaza Moschelesa, ten przyznał, że właściwie nie ma już czego uczyć młodego Felixa. Już jako dziewięciolatek Felix zagrał swój pierwszy publiczny koncert. Tak wczesne osiągnięcie mistrzostwa świadczyło o jego niezwykłym darze i intensywności rozwoju.

Studia u Carla Friedricha Zeltera i fascynacja Bacha

Od 1819 roku, czyli od dziesiątego roku życia, Felix studiował kontrapunkt i kompozycję u Carla Friedricha Zeltera. Zelter, ceniony muzyk i pedagog, miał kluczowy wpływ na kształtowanie konserwatywnego gustu muzycznego młodego Mendelssohna oraz jego głęboką fascynację tradycją barokową. Te studia stanowiły fundament jego późniejszej twórczości. Rok 1829 był przełomowy dla kariery Felixa Mendelssohna i dla historii muzyki. W wieku zaledwie 20 lat, kompozytor zorganizował i poprowadził w Berlinie pierwsze od dziesięcioleci wykonanie monumentalnej „Pasji według św. Mateusza” Johanna Sebastiana Bacha. To wydarzenie zapoczątkowało wielki renesans twórczości Bacha w całej Europie, przywracając jego dzieła do życia koncertowego i edukacyjnego.

Wczesne kompozycje i debiut

Już jako nastolatek, w domu swoich zamożnych rodziców, skomponował 13 symfonii na orkiestrę smyczkową. Te wczesne dzieła, wykonywane przez prywatną orkiestrę, świadczyły o jego niezwykłej produktywności i wczesnym opanowaniu warsztatu kompozytorskiego. Już w wieku 17 lat, pisząc uwerturę do „Snu nocy letniej”, Felix Mendelssohn zaprezentował innowacyjne podejście do gatunku uwertury. Jego dzieło jest uznawane za jeden z najwcześniejszych przykładów uwertury koncertowej – samodzielnego utworu orkiestrowego, który przywołuje literackie tematy, nie będąc przy tym integralną częścią dzieła scenicznego. Ta forma otworzyła nowe możliwości dla kompozytorów.

Muzyka Felixa Mendelssohna: Najważniejsze dzieła i styl

Najsłynniejsze dzieła orkiestrowe

Do najbardziej rozpoznawalnych i cenionych kompozycji orkiestrowych Felixa Mendelssohna należą jego symfonie: IV „Włoska” (Symphony No. 4 in A major, Op. 90) oraz III „Szkocka” (Symphony No. 3 in A minor, Op. 56). Symfonia nr 4 „Włoska” A-dur, op. 90 jest jednym z jego najbardziej znanych dzieł. Równie ważna jest uwertura „Hebrydy” (Fingals Cave, Op. 26), która doskonale oddaje atmosferę szkockich wysp. Te dzieła stanowią kluczowe pozycje w repertuarze orkiestr symfonicznych na całym świecie.

„Marsz Weselny” i muzyka do Szekspira

Felix Mendelssohn jest autorem jednego z najbardziej rozpoznawalnych utworów granych na ślubach na całym świecie – „Marsza Weselnego”. Ten niezwykle popularny utwór stanowi część muzyki do sztuki Williama Szekspira „Sen nocy letniej”, skomponowanej przez Mendelssohna w wieku 17 lat. Jego melodyjność i uroczysty charakter uczyniły go nieodłącznym elementem wielu ceremonii zaślubin.

Twórczość fortepianowa i „Pieśni bez słów”

Najbardziej znanym i cenionym wkładem Felixa Mendelssohna w literaturę fortepianową jest cykl „Pieśni bez słów” (Lieder ohne Worte). Cykl „Pieśni bez słów” (Lieder ohne Worte) jest symbolem jego indywidualnego stylu, łączącego romantyczną ekspresję z klasyczną formą. Są to krótkie, liryczne utwory fortepianowe, które charakteryzują się niezwykłą melodyjnością i nastrojowością.

Działalność jako dyrygent i pedagog

Poza działalnością kompozytorską, Felix Mendelssohn był również aktywnym dyrygentem i pedagogiem. Założył Konserwatorium Lipskie, które szybko stało się ważnym ośrodkiem muzycznym. Jego działalność pedagogiczna miała znaczący wpływ na rozwój muzyki w XIX wieku.

Osiągnięcia, dziedzictwo i ciekawostki

Uznanie w oczach Goethego i podróże

W 1821 roku, mając zaledwie 12 lat, Felix Mendelssohn został przedstawiony Johannowi Wolfgangowi von Goethemu. Słynny poeta był tak zachwycony młodym talentem, że porównał go do młodego Mozarta, twierdząc jednocześnie, że Mendelssohn przewyższa go dojrzałością intelektualną. To niezwykłe uznanie ze strony tak wybitnej postaci świadczy o wyjątkowości młodego kompozytora. Felix Mendelssohn odwiedził Wielką Brytanię aż dziesięć razy, zyskując tam ogromną popularność. Brytyjska publiczność doceniła jego twórczość, a premiery wielu jego najważniejszych dzieł odbyły się właśnie tam.

Wszechstronne wykształcenie i studia filozoficzne

Poza muzyką, Felix Mendelssohn posiadał wszechstronne wykształcenie. Studiował sztukę, literaturę, języki i filozofię. W 1825 roku, jako 16-latek, przetłumaczył komedię Terencjusza, co pozwoliło mu zakwalifikować się na studia na Uniwersytecie Berlińskim. W latach 1826–1829 Felix Mendelssohn uczęszczał na wykłady najwybitniejszych myślicieli tamtego czasu. Szczególnie istotne były dla niego zajęcia z estetyki prowadzone przez Georga Wilhelma Friedricha Hegla. Poznanie filozoficznych koncepcji wpłynęło na jego sposób postrzegania sztuki i jej roli.

Reewaluacja po latach zapomnienia

Choć pod koniec XIX wieku muzyka Felixa Mendelssohna była deprecjonowana, częściowo ze względu na narastający antysemityzm, który objawiał się m.in. atakami Richarda Wagnera, współcześnie jest on powszechnie uznawany za jednego z najoryginalniejszych i najważniejszych kompozytorów epoki romantyzmu. Jego twórczość odzyskała należne miejsce w historii muzyki.

Najważniejsze dzieła Felixa Mendelssohna

• Symfonia nr 3 „Szkocka” a-moll, op. 56
• Symfonia nr 4 „Włoska” A-dur, op. 90
• Uwertura „Hebrydy” (Grota Fingala), op. 26
• Muzyka do „Snu nocy letniej” (w tym „Marsz Weselny”)
• Cykl „Pieśni bez słów” (Lieder ohne Worte)

Chronologia życia i kariery Felixa Mendelssohna

• 1809: Narodziny w Hamburgu.
• 1811: Ucieczka rodziny z Hamburga do Berlina.
• 1819: Początek studiów u Carla Friedricha Zeltera.
• 1821: Przedstawienie Goethemu.
• 1824: Nauka u Ignaza Moschelesa.
• 1825: Tłumaczenie komedii Terencjusza.
• 1826–1829: Uczestnictwo w wykładach Hegla.
• 1829: Berlińskie wykonanie „Pasji według św. Mateusza” Bacha.
• 1830: Podróż do Włoch.
• 1835: Objęcie stanowiska dyrygenta orkiestry w Lipsku.
• 1837: Ślub z Cécile Jeanrenaud.
• 1842: Założenie Konserwatorium Lipskiego.
• 1847: Śmierć w Lipsku.

Felix Mendelssohn Bartholdy, mimo krótkiego życia, udowodnił, że wszechstronność intelektualna i artystyczna, połączona z głębokim szacunkiem do tradycji, może prowadzić do dzieł o ponadczasowej wartości, które wciąż inspirują i poruszają słuchaczy na całym świecie. Jego wkład w muzykę romantyczną, odrodzenie twórczości Bacha po niezapomniane kompozycje fortepianowe i orkiestrowe, stanowi niezbywalną część światowego dziedzictwa kulturowego.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Felix_Mendelssohn