Béla Bartók, właściwie Béla Viktor János Bartók, urodził się 25 marca 1881 roku. W 2024 roku ukończyłby 143 lata. Na dzień dzisiejszy (maj 2024) Béla Bartók ma 143 lata. Jest uznawany za jednego z najwybitniejszych węgierskich kompozytorów w historii, obok Ferenca Liszta, kształtującego narodową tożsamość muzyczną Węgier. Jego wszechstronność objawiała się jako kompozytora, wirtuoza pianisty i pioniera etnomuzykologii. Zmarł 26 września 1945 roku w Nowym Jorku, w wieku 64 lat, krótko po uzyskaniu obywatelstwa amerykańskiego, choć nigdy nie poczuł się w pełni jak w domu. Życie Bartóka, naznaczone wczesną stratą ojca i dwoma małżeństwami, jest świadectwem niezwykłego talentu i głębokiego zaangażowania w badanie korzeni muzyki.
Jego życie obfitowało w kluczowe wydarzenia: studia w Akademii Muzycznej w Budapeszcie, gdzie nawiązał przyjaźń z Zoltánem Kodályem, oraz działalność pedagogiczna w Akademii im. Liszta. W swojej twórczości Bartók dokonał unikalnej syntezy muzyki ludowej, klasycyzmu i modernizmu, tworząc dzieła o ponadczasowej wartości. Jego pasje nie ograniczały się jedynie do muzyki; fascynowała go także entomologia.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 143 lata (na maj 2024)
- Żona/Mąż: Marta Ziegler (pierwsza żona), Ditta Pásztory (druga żona)
- Dzieci: Béla Bartók Jr. (syn z pierwszego małżeństwa)
- Zawód: Kompozytor, pianista, etnomuzykolog
- Główne osiągnięcie: Stworzenie unikalnej syntezy muzyki ludowej i nowoczesnego stylu kompozytorskiego, pionierska praca etnomuzykologiczna
Kim był Béla Bartók? Podstawowe informacje o życiu i pochodzeniu
Pełne nazwisko kompozytora brzmi Bartók Béla Viktor János. Urodził się 25 marca 1881 roku w Nagyszentmiklós (obecnie Sânnicolau Mare w Rumunii), na terenie Królestwa Węgier. Béla Bartók jest powszechnie uznawany za jednego z najważniejszych kompozytorów XX wieku, a jego rola w kształtowaniu narodowej tożsamości muzycznej Węgier jest nieoceniona, stawiając go obok Ferenca Liszta jako najwybitniejszego kompozytora tego narodu.
Jego wszechstronność zawodowa stanowiła o jego wyjątkowości. Choć świat zna go przede wszystkim jako kompozytora, był on również wirtuozem fortepianu. Ponadto, jego działalność naukowa jako pioniera etnomuzykologii, polegająca na analitycznym badaniu muzyki ludowej, położyła podwaliny pod współczesną muzykologię porównawczą. Kompozytor zmarł 26 września 1945 roku w Nowym Jorku, w wieku 64 lat. Istotnym faktem jest, że tuż przed śmiercią, w 1945 roku, zdążył uzyskać obywatelstwo amerykańskie, mimo iż nigdy w pełni nie odnalazł się w Stanach Zjednoczonych jako w swoim domu.
Rodzina i życie prywatne Béla Bartóka
Wczesna strata ojca, również noszącego imię Béla, który pełnił funkcję dyrektora szkoły rolniczej, miała znaczący wpływ na życie młodego kompozytora. Jego ojciec zmarł nagle w 1888 roku, gdy Béla miał zaledwie siedem lat. To tragiczne wydarzenie zmusiło jego matkę, jego siostrę Erzsébet oraz jego samego do częstych przeprowadzek. W życiu osobistym Bartók zawarł dwa związki małżeńskie. Pierwsze małżeństwo z Martą Ziegler miało miejsce w 1909 roku, gdy Bartók miał 28 lat, a jego żona była szesnastoletnią dziewczyną. Ten związek trwał blisko 15 lat. Zaledwie dwa miesiące po rozwodzie, w 1923 roku, 42-letni Bartók ożenił się ze swoją studentką pianina, 19-letnią Dittą Pásztory. Dzieckiem z pierwszego małżeństwa był syn Béla Jr.
Ewolucja światopoglądowa i religijna Bartóka była równie dynamiczna. Choć wychowany w wierze katolickiej, we wczesnej dorosłości stał się ateistą. W 1916 roku dokonał publicznego przejścia na unitarianizm, co świadczy o jego poszukiwaniach duchowych i intelektualnych.
Kariera zawodowa i osiągnięcia Béla Bartóka
Talent muzyczny Béla Bartóka objawił się już w niemowlęctwie. Potrafił odróżniać rytmy taneczne jeszcze zanim nauczył się mówić pełnymi zdaniami. W wieku zaledwie 4 lat grał 40 utworów na pianinie, a swój pierwszy publiczny koncert dał jako 11-latek. Przełomowym momentem w jego rozwoju artystycznym było usłyszenie niani Lidi Dósy śpiewającej pieśni z Siedmiogrodu w 1904 roku. To wydarzenie skłoniło go do poświęcenia się badaniu folkloru. Wraz z Zoltánem Kodályem, Bartók udowodnił, że prawdziwa muzyka węgierska opiera się na skalach pentatonicznych, a nie na powszechnych wówczas stylizacjach cygańskich. Jego innowacje w zbieraniu materiałów były rewolucyjne; Bartók był jednym z najwybitniejszych kolekcjonerów terenowych pierwszej połowy XX wieku. Wykorzystywał fonograf do precyzyjnego i obiektywnego rejestrowania pieśni, dokumentując muzykę nie tylko węgierską, ale także słowacką, rumuńską, bułgarską, a nawet algierską (1913) i turecką (1936). Jako kompozytor, Bartók jest autorem jedynej opery „Zamek Sinobrodego” (1911), która początkowo została odrzucona w konkursie jako nienadająca się na scenę. Stworzył również głośne balety: „Drewniany książę” oraz „Cudowny mandaryn”, którego premiera była opóźniana ze względu na kontrowersyjną treść seksualną.
Dojrzały styl Bartóka stanowi unikalną syntezę muzyki ludowej, klasycyzmu i modernizmu. Do jego szczytowych osiągnięć należą: „Muzyka na instrumenty strunowe, perkusję i celestę” (1936), „Koncert na orkiestrę” oraz cykl sześciu kwartetów smyczkowych. Jego twórczość, głęboko zakorzeniona w folklorze, stanowiła wyraz nowoczesnego stylu narodowego w muzyce węgierskiej.
Edukacja i wpływy artystyczne
Edukacja muzyczna Béli Bartóka rozpoczęła się już we wczesnym dzieciństwie. W latach 1899–1903 studiował w Królewskiej Akademii Muzycznej w Budapeszcie. Jego mentorami byli István Thomán, uczeń Liszta, oraz János Koessler. To właśnie w Akademii Muzycznej w Budapeszcie poznał Zoltána Kodálya, z którym nawiązał dozgonną przyjaźń. Działalność pedagogiczna stanowiła ważny element jego kariery; przez wiele lat był profesorem pianina w Akademii Muzycznej im. Liszta w Budapeszcie. Pozwoliło mu to na skoncentrowanie się na pracy twórczej i badaniach, rezygnując z męczących tras koncertowych.
Wczesne etapy jego twórczości charakteryzowały się silnymi inspiracjami Richardem Straussem. Później jego styl ewoluował pod wpływem Claude’a Debussy’ego, którego nuty przywiózł mu z Paryża Kodály. Te różnorodne wpływy pozwoliły Bartókowi na wykształcenie własnego, unikalnego języka muzycznego.
Sytuacja materialna i finanse Béla Bartóka
Wbrew powszechnym mitom, Béla Bartók nie umarł w nędzy, chociaż jego sytuacja finansowa w Stanach Zjednoczonych była niepewna. W USA otrzymywał stypendium badawcze z Columbia University, co stanowiło znaczące wsparcie. Jego finanse były stabilizowane dzięki zleceniom i wsparciu organizacji takich jak ASCAP, która opłacała mu opiekę medyczną.
Bartók był człowiekiem niezwykle dumnym i często odmawiał bezpośredniej pomocy finansowej od przyjaciół. Preferował akceptowanie wsparcia w formie zleceń lub opieki medycznej, co świadczy o jego niezależności i szacunku dla własnej pracy.
Kontrowersje, polityka i postawa Béla Bartóka
Béla Bartók był zagorzałym przeciwnikiem faszyzmu i nazizmu, a także sprzeciwiał się sojuszowi Węgier z Osią. Po dojściu Hitlera do władzy w 1933 roku, odmówił koncertowania w Niemczech i zerwał współpracę z tamtejszym wydawcą. Jego postawa polityczna przejawiała się również w testamencie. W dokumencie z 1940 roku zastrzegł, że żadna ulica ani plac na Węgrzech nie mogą nosić jego imienia tak długo, jak długo istnieją tam miejsca nazwane na cześć Hitlera lub Mussoliniiego. Bartók doświadczył również problemów z cenzurą. Po rewolucji 1919 roku reżim Horthy’ego wywierał na niego naciski, aby usunął nazwisko librecisty Béli Balázsa z opery „Zamek Sinobrodego”, ponieważ Balázs był pochodzenia żydowskiego i znajdował się na czarnej liście.
Ciekawostki z życia Béla Bartóka
Poza muzyką, największą pasją Béli Bartóka była przyroda, a w szczególności kolekcjonowanie owadów. Posiadał ogromną kolekcję okazów, co świadczy o jego szerokich zainteresowaniach poza dziedziną muzyki. Podczas wizyty w Barcelonie w 1927 roku, Bartók zachwycił się tradycyjnym tańcem sardana. Zbieranie szczegółowych danych technicznych na temat budowy lokalnych instrumentów dętych pokazuje jego dociekliwość i skrupulatność w badaniach, które przenosił również na inne obszary kultury.
Najważniejsze dzieła Béli Bartóka
- Opera: „Zamek Sinobrodego” (1911)
- Balety: „Drewniany książę”, „Cudowny mandaryn”
- Utwory orkiestrowe: „Muzyka na instrumenty strunowe, perkusję i celestę” (1936), „Koncert na orkiestrę”
- Cykl kwartetów smyczkowych (sześć utworów)
Chronologia kluczowych wydarzeń w życiu Béli Bartóka
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1881 | Narodziny Béli Bartóka (25 marca) |
| 1888 | Śmierć ojca kompozytora |
| 1899 | Rozpoczęcie studiów w Królewskiej Akademii Muzycznej w Budapeszcie |
| 1904 | Rozpoczęcie badań nad muzyką ludową po usłyszeniu pieśni niani Lidi Dósy |
| 1909 | Pierwsze małżeństwo z Martą Ziegler |
| 1911 | Skomponowanie opery „Zamek Sinobrodego” |
| 1913 | Dokumentowanie muzyki algierskiej |
| 1916 | Publiczne przejście na unitarianizm |
| 1919 | Problemy z cenzurą dotyczącą opery „Zamek Sinobrodego” |
| 1923 | Drugie małżeństwo z Dittą Pásztory |
| 1927 | Wizyta w Barcelonie i zainteresowanie tańcem sardana |
| 1936 | Skomponowanie „Muzyki na instrumenty strunowe, perkusję i celestę” |
| 1936 | Dokumentowanie muzyki tureckiej |
| 1940 | Sporządzenie testamentu z zastrzeżeniem dotyczącym nazw ulic |
| 1945 | Uzyskanie obywatelstwa amerykańskiego i śmierć (26 września) |
Béla Bartók, jako jeden z najwybitniejszych kompozytorów XX wieku, pozostawił po sobie dziedzictwo łączące głębokie korzenie muzyki ludowej z innowacyjnością stylistyczną. Jego życiorys jest dowodem na to, jak ważne jest pielęgnowanie własnej tożsamości kulturowej, jednocześnie czerpiąc inspirację z bogactwa świata.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Kim był Bela Bartok?
Béla Bartók był wybitnym węgierskim kompozytorem, pianistą i etnomuzykiem. Uważany jest za jedną z najważniejszych postaci muzyki XX wieku, znanego z innowacyjnego wykorzystania muzyki ludowej.
Kim jest Béla Bartók?
Béla Bartók to jeden z czołowych kompozytorów XX wieku, węgierskiego pochodzenia. Jego twórczość, głęboko zakorzeniona w folklorze, charakteryzuje się niezwykłą oryginalnością i wpływem na późniejsze pokolenia muzyków.
Jaki był styl Beli Bartóka?
Styl Béli Bartóka cechuje połączenie silnego wpływu węgierskiej i bałkańskiej muzyki ludowej z nowoczesnymi technikami kompozytorskimi, takimi jak dysonans, złożone rytmy i atonalność. Jego muzyka jest często opisywana jako ekspresyjna i pełna energii.
Co to jest bartok?
„Bartok” odnosi się zazwyczaj do Béli Bartóka, węgierskiego kompozytora, pianisty i etnomuzyka. Jego nazwisko jest synonimem innowacyjnej muzyki XX wieku, silnie inspirowanej folklorem.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9la_Bart%C3%B3k
