Thomas Hobbes: Lewiatan i filozofia polityczna Hobbesa

8

Thomas Hobbes, urodzony 5 kwietnia 1588 roku w Westport, a zmarły 4 grudnia 1679 roku, był jednym z najwybitniejszych myślicieli epoki nowożytnej. Jego życie, trwające 91 lat, obfitowało w wydarzenia, które ukształtowały jego unikalny światopogląd. Filozof, którego narodziny zbiegły się z lękiem przed hiszpańską inwazją, sam mawiał, że jego matka wydała na świat bliźnięta: jego samego i strach. Uznawany za kluczowego twórcę nowoczesnej filozofii politycznej, Hobbes jest autorem przełomowego dzieła „Lewiatan” (1651), w którym przedstawił swoją teorię umowy społecznej. Przez większość swojej kariery zawodowej związany był z wpływową rodziną Cavendishów, pełniąc rolę tutora i sekretarza. Jego wszechstronność obejmowała historię, jurysprudencję, geometrię, optykę, teologię i etykę, co czyni go postacią o niezwykłej głębi intelektualnej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 91 lat
• Żona/Mąż: Brak informacji
• Dzieci: Brak informacji
• Zawód: Filozof, matematyk, historyk
• Główne osiągnięcie: Stworzenie teorii umowy społecznej i filozofii politycznej, autor dzieła „Lewiatan”

Kim był Thomas Hobbes?

Podstawowe informacje o życiu i pochodzeniu

Thomas Hobbes urodził się 5 kwietnia 1588 roku w Westport, a jego długie życie zakończyło się 4 grudnia 1679 roku, w wieku 91 lat. Jego narodziny były naznaczone niepokojem związanym z nadchodzącą inwazją hiszpańskiej Wielkiej Armady, co sam filozof z ironią komentował, twierdząc, że jego narodziny były podwójne: jego samego i strachu, który je wywołał. Thomas Hobbes jest powszechnie uznawany za jednego z filarów nowoczesnej filozofii politycznej, a jego najbardziej wpływowym dziełem jest wydana w 1651 roku książka „Lewiatan”, w której przedstawił swoją oryginalną teorię umowy społecznej. Jego zainteresowania wykraczały daleko poza samą filozofię polityczną; był polimatą, wnoszącym wkład w takie dziedziny jak historia, prawo, geometria, optyka, teologia i etyka, a także zajmujący się przekładami dzieł klasycznych.

Wczesne lata i wpływ rodzinny

Ojciec Thomasa Hobbesa, Thomas Sr., pełnił funkcję wikariusza, jednak jego kariera duchowna została przedwcześnie przerwana po incydencie w postaci bójki przed kościołem. Po tym wydarzeniu opuścił Londyn. Opiekę nad młodym Thomasem przejął jego zamożny stryj, Francis Hobbes, który był producentem rękawiczek. To właśnie Francis Hobbes sfinansował edukację swojego bratanka, zapewniając mu środki na rozwój intelektualny, co było kluczowe dla przyszłego filozofa.

Edukacja i rozwój intelektualny

Zanim jeszcze rozpoczął studia uniwersyteckie, młody Thomas Hobbes wykazał się niezwykłymi zdolnościami filologicznymi. Dokonał imponującego tłumaczenia tragedii „Medea” Eurypidesa z języka greckiego na łacińskie wiersze, co stanowiło dowód jego wczesnych talentów humanistycznych. W latach 1601–1602 podjął studia w Magdalen Hall, instytucji, która później stała się Hertford College na Uniwersytecie Oksfordzkim. Tam zgłębiał tajniki logiki scholastycznej i matematyki, jednak sam Hobbes nie pałał entuzjazmem do ówczesnego systemu nauczania uniwersyteckiego, uznając go za mało stymulujący. Okres od 1610 do 1615 roku zaznaczył się jego pierwszą „Grand Tour” po Europie. Podróż ta była dla niego niezwykle ważna, pozwoliła mu zetknąć się z nowymi, europejskimi metodami naukowymi i krytycznym podejściem do wiedzy, które stanowiły wyraźną opozycję do dominującej wówczas scholastyki. Te doświadczenia ukształtowały jego późniejsze podejście do filozofii i nauki.

Kariera i najważniejsze dzieła Thomasa Hobbesa

Początki kariery i pierwsze publikacje

Pierwszym znaczącym dziełem Thomasa Hobbesa, opublikowanym w 1628 roku, było jego angielskie tłumaczenie „Wojny peloponeskiej” Tukidydesa. Był to pierwszy przekład tego starożytnego dzieła dokonany bezpośrednio z greckiego manuskryptu, co świadczyło o jego biegłości w językach klasycznych i głębokim zainteresowaniu historią. Przez pewien czas Hobbes pracował również jako amanuensis, czyli sekretarz lub kopista, dla słynnego Francisa Bacona. Pomagał mu w tłumaczeniu kilku jego esejów na język łaciński, co stanowiło cenne doświadczenie w kontaktach z wybitnymi umysłami epoki. Te wczesne prace stanowiły fundament pod jego późniejsze, bardziej złożone dzieła filozoficzne.

Praca dla rodziny Cavendish i rola w życiu Karola II

Przez znaczącą część swojego dorosłego życia Thomas Hobbes był silnie związany z arystokratyczną rodziną Cavendishów. Pełnił funkcję tutora, czyli nauczyciela, a także sekretarza dla kilku pokoleń tej wpływowej dynastii, w tym dla Williama Cavendisha, hrabiego Devonshire. Ta długotrwała relacja zapewniła mu stabilność finansową i intelektualną, pozwalając na rozwój jego myśli. Szczególnie ważnym okresem była jego obecność na wygnaniu w Paryżu w 1647 roku. Tam Hobbes podjął się prestiżowego zadania instruktora matematyki dla młodego Karola, księcia Walii, który później miał objąć tron jako król Karol II Stuart.

Opus magnum: „Lewiatan” i jego znaczenie

Najbardziej wpływowym dziełem Thomasa Hobbesa, które ugruntowało jego pozycję jako jednego z najważniejszych filozofów politycznych, jest książka „Lewiatan”, wydana w połowie 1651 roku. To monumentalne dzieło zawierało słynną rycinę na stronie tytułowej, przedstawiającą giganta złożonego z licznych, małych ludzkich postaci. Obraz ten symbolizował państwo jako „ciało polityczne” – organizm zbiorowy, którego siła i jedność zależą od absolutnej władzy suwerena. W „Lewiatanie” Hobbes przedstawił swoją analizę natury ludzkiej i społeczeństwa, argumentując za koniecznością silnego, scentralizowanego rządu, zdolnego do zapobiegania chaosowi i przemocy. Dzieło to, wydane w trudnym okresie angielskiej wojny domowej, miało ogromny wpływ na kształtowanie się myśli politycznej Zachodu.

Ambitny system filozoficzny Hobbesa

Thomas Hobbes opracował ambitny system filozoficzny, który zamierzał objąć wszystkie aspekty rzeczywistości. Jego system dzielił się na trzy główne traktaty: „De Corpore” (O ciele), „De Homine” (O człowieku) oraz „De Cive” (O obywatelu), które miały stanowić kompletne ujęcie jego myśli. Celem Hobbesa było wyjaśnienie wszystkich zjawisk – od ruchu fizycznego po zachowania społeczne – poprzez pryzmat mechanicznego działania i podstawowych zasad ruchu. „De Cive”, wydane w 1642 roku, stanowiło trzecią część tego planowanego systemu i spotkało się z bardzo dobrym przyjęciem w kręgach intelektualnych, zapowiadając przełomowe idee, które miały zostać rozwinięte w „Lewiatanie”.

Filozofia polityczna i teoria umowy społecznej

Koncepcja stanu natury

Centralnym punktem filozofii politycznej Thomasa Hobbesa jest koncepcja „stanu natury”. Opisywał on ten stan jako pierwotną, pozbawioną struktur społecznych sytuację, w której ludzkość żyje w stanie „wojny każdego z każdym” (łac. bellum omnium contra omnes). Według Hobbesa, w tym stanie życie ludzkie jest „samotne, biedne, bezbronne, zwierzęce i krótkie”. Brak jest prawa, sprawiedliwości, własności czy przemysłu. Jedynym prawem jest prawo do samozachowania, a dominującymi emocjami są strach i pragnienie. Ta pesymistyczna wizja natury ludzkiej stanowiła podstawę dla jego późniejszych argumentów na rzecz silnego rządu.

Teoria umowy społecznej i potrzeba absolutnej władzy

Aby uciec od przerażającego stanu natury, Hobbes argumentował, że ludzie zawierają między sobą umowę społeczną. W ramach tej umowy jednostki dobrowolnie zrzekają się części swoich naturalnych swobód i przekazują je nieograniczonej władzy suwerenowi. Ten suweren, czy to monarcha, czy zgromadzenie, ma za zadanie zapewnić porządek, bezpieczeństwo i pokój. Hobbes podkreślał, że suweren musi posiadać niepodzielną i nieograniczoną władzę, aby skutecznie zapobiegać chaosowi i utrzymać stabilność społeczną. Tylko silny, absolutny władca jest w stanie zapobiec powrotowi do stanu wojny.

Wpływ doświadczeń wojen domowych na myśl Hobbesa

Doświadczenie angielskiej wojny domowej (1642–1651), konfliktu między parlamentarzystami a rojalistami, miało fundamentalny wpływ na kształtowanie się poglądów Thomasa Hobbesa. Widząc chaos, przemoc i cierpienie spowodowane wojną domową, Hobbes utwierdził się w przekonaniu o konieczności istnienia silnych rządów absolutnych, które są w stanie utrzymać stabilność społeczną. Jego teoria umowy społecznej i koncepcja silnego suwerena były bezpośrednią odpowiedzią na te bolesne doświadczenia, mającą na celu stworzenie ram dla trwałego pokoju i porządku.

Kontrowersje, konflikty i wyzwania w życiu Hobbesa

Skandal po publikacji „Lewiatana”

Publikacja „Lewiatana” w 1651 roku wywołała natychmiastowy skandal i oburzenie w wielu kręgach. Hobbes został oskarżony o ateizm, herezję i propagowanie niebezpiecznych idei, które podkopywały autorytet Kościoła i monarchii. Te zarzuty doprowadziły do zerwania jego kontaktów z wygnanymi rojalistami w Paryżu, którzy postrzegali go jako zwolennika rewolucyjnego rządu. Kontrowersyjne poglądy, zwłaszcza dotyczące religii i natury władzy, uczyniły z niego postać budzącą silne emocje i sprzeciw.

Konflikt z René Descartesem

Thomas Hobbes wszedł w ostry konflikt intelektualny z René Descartesem, jednym z najważniejszych filozofów epoki. W 1641 roku Hobbes napisał krytykę „Medytacji o pierwszej filozofii” Descartesa, kwestionując wiele z jego podstawowych założeń. Ich wymiana zdań była na tyle szorstka i nacechowana wzajemnymi zarzutami, że ostatecznie doprowadziła do zerwania wszelkiej korespondencji między nimi. Ten spór ilustruje napięcia i różnice w podejściu do filozofii, które istniały w XVII wieku.

Okresy wygnania i poszukiwanie ochrony

Ze względu na swoje kontrowersyjne poglądy religijne i polityczne, Thomas Hobbes wielokrotnie musiał szukać schronienia. W 1640 roku, rok przed wybuchem wojny domowej, uciekł z Anglii do Paryża, gdzie spędził 11 lat. Po powrocie do Anglii, w okresie rewolucji, musiał ponownie szukać ochrony, tym razem u rewolucyjnego rządu angielskiego, co stanowiło ironiczny zwrot w jego relacjach z władzą. Te doświadczenia wygnania i niepewności politycznej z pewnością pogłębiły jego przekonanie o potrzebie silnego i stabilnego państwa.

Ciekawostki z życia Thomasa Hobbesa

Spotkanie z Galileuszem

Podczas swojego pobytu we Florencji w 1636 roku, Thomas Hobbes odwiedził Galileusza. Słynny astronom i fizyk przebywał wówczas w areszcie domowym, skazany przez inkwizycję. To spotkanie miało istotny wpływ na zainteresowanie Hobbesa fizyką i doktryną ruchu, inspirując go do zastosowania podobnych metod w filozofii. Obserwacja pracy Galileusza i jego naukowe podejście do badania świata zainspirowały Hobbesa do zastosowania podobnych metod w filozofii, dążąc do wyjaśnienia zjawisk poprzez ruch i mechaniczne działanie.

Choroba i powrót do pracy

W 1647 roku Thomas Hobbes otarł się o śmierć z powodu ciężkiej choroby. Schorzenie to wyłączyło go z pracy intelektualnej na okres sześciu miesięcy, co stanowiło poważną przeszkodę w jego twórczości. Jednak po wyzdrowieniu, filozof wykazał się niezwykłą siłą ducha i determinacją, zdołając ukończyć pisanie swojego najważniejszego dzieła, „Lewiatana”. To wydarzenie pokazuje, jak wielką wagę przywiązywał do swojej pracy, nawet w obliczu śmiertelnego zagrożenia.

Stosunek do pracy eksperymentalnej

Mimo że Thomas Hobbes interesował się fizyką i doktryną ruchu, a nawet odwiedził Galileusza, otwarcie gardził pracą eksperymentalną. Uważał ją za mniej wartościową niż czyste rozważania teoretyczne i dedukcyjne. Dla niego prawdziwa wiedza pochodziła z racjonalnego rozumowania i logicznego wnioskowania, a nie z obserwacji empirycznych czy eksperymentów. Ten pogląd odzwierciedla jego racjonalistyczne podejście do filozofii i nauki.

Najważniejsze dzieła Thomasa Hobbesa

• Tłumaczenie „Wojny peloponeskiej” Tukidydesa (1628)
• „De Cive” (O obywatelu) (1642)
• „Lewiatan” (1651)

Kluczowe etapy życia i kariery

Thomas Hobbes, jeden z najwybitniejszych filozofów politycznych w historii, pozostawił po sobie dziedzictwo, które do dziś inspiruje i prowokuje do dyskusji. Jego teoria umowy społecznej, przedstawiona w monumentalnym dziele „Lewiatan”, stanowi próbę racjonalnego uzasadnienia potrzeby silnego rządu i porządku społecznego, wywodzącego się z natury ludzkiej. Pomimo kontrowersji, jakie budziły jego poglądy, wkład Hobbesa w rozwój myśli politycznej i filozoficznej jest niepodważalny, a jego prace nadal stanowią kluczowy punkt odniesienia w badaniach nad państwem, władzą i jednostką.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Hobbes