Hokusai Katsushika: Mistrz drzeworytu z Kanagawy

12

Katsushika Hokusai, urodzony prawdopodobnie 31 października 1760 roku w dystrykcie Katsushika w Edo (dzisiejsze Tokio), był jednym z najwybitniejszych japońskich malarzy i drzeworytników okresu Edo. Jego długie i niezwykle płodne życie, zakończone 10 maja 1849 roku w wieku 88 lat, obfitowało w artystyczne przeobrażenia i liczne zmiany pseudonimów, które odzwierciedlały ewolucję jego stylu. Hokusai, znany na całym świecie mononimicznie, pozostawił po sobie dziedzictwo obejmujące ponad 30 000 dzieł, a jego prace wywarły znaczący wpływ na sztukę japońską i europejską.

Artysta, którego prawdziwe imię brzmiało Tokitarō, wywodził się z rodziny rzemieślniczej. Jego ojcem był Nakajima Ise, zajmujący się wytwarzaniem luster dla szoguna. Choć nigdy nie został oficjalnym spadkobiercą, co sugeruje, że jego matka mogła być konkubiną, Hokusai od wczesnego dzieciństwa wykazywał zamiłowanie do sztuki. W wieku sześciu lat rozpoczął naukę malowania, a później, pracując w księgarni, zetknął się z drukowanymi blokami drzeworytniczymi, co z pewnością wpłynęło na jego przyszłą drogę twórczą. Jego życie prywatne obejmowało dwa małżeństwa i pięcioro dzieci, w tym córkę Ei (Ōi), która podążyła śladami ojca, stając się jego artystyczną asystentką.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 10 maja 1849 roku miał 88 lat.
• Żona/Mąż: Dwukrotnie żonaty.
• Dzieci: Pięcioro dzieci, w tym córka Ei (Ōi).
• Zawód: Malarz, drzeworytnik, ilustrator.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie ponad 30 000 dzieł, w tym ikonicznej serii „36 widoków na górę Fuji”.

Kim był Katsushika Hokusai? Podstawowe Informacje Biograficzne

Katsushika Hokusai, urodzony jako Tokitarō prawdopodobnie 31 października 1760 roku w dystrykcie Katsushika w Edo, obecnym Tokio, jest postacią ikoniczną w historii sztuki japońskiej. Jego pełne nazwisko rodowe brzmiało Katsushika Hokusai, a pseudonim „Hokusai” oznaczał „Północne Studio”, co nawiązywało do Gwiazdy Polarnej, symbolu bóstwa w buddyzmie szkoły Nichiren. Artysta zmarł 10 maja 1849 roku, dożywając 88 lat, co świadczy o jego niezwykłej długowieczności i nieustającej aktywności twórczej. Jest to fenomen w sztuce, który wciąż fascynuje znawców i miłośników sztuki japońskiej.

Jednym z najbardziej fascynujących aspektów życia Hokusaia jest jego wielość imion i pseudonimów. W ciągu swojej długiej kariery artysta posługiwał się co najmniej trzydziestoma różnymi nazwiskami, co było unikalne wśród znaczących twórców tamtego okresu. Historycy sztuki wykorzystują te liczne zmiany imion, które często były bezpośrednio powiązane ze zmianami w jego stylu artystycznym, do periodyzacji jego biografii i twórczości. Ta zmienność świadczy o nieustannym poszukiwaniu i ewolucji artystycznej.

Rodzina i Życie Prywatne Katsushiki Hokusaia

Katsushika Hokusai urodził się w rodzinie rzemieślników. Uważa się, że jego ojcem był Nakajima Ise, który piastował prestiżowe stanowisko wytwórcy luster dla samego szoguna. Choć ojciec nie uczynił Hokusaia swoim oficjalnym spadkobiercą, co sugeruje, że jego matka mogła być jego konkubiną, rodzinne pochodzenie z pewnością wpłynęło na jego wczesne doświadczenia estetyczne. Już w wieku około sześciu lat Hokusai zaczął malować, prawdopodobnie ucząc się podstaw od ojca, tworząc ozdobne wzory wokół luster.

Ważnym elementem życia prywatnego Hokusaia było jego życie rodzinne. W dekadzie pracy w studio Shunshō, artysta ożenił się po raz pierwszy. Niestety, o jego pierwszej żonie wiadomo niewiele, poza faktem, że zmarła na początku lat 90. XVIII wieku. Artysta zawarł drugi związek małżeński w 1797 roku. Z obu związków doczekał się potomstwa – dwóch synów i trzech córek. Jego najmłodsza córka, Ei, znana również jako Ōi, poszła w ślady ojca, zostając artystką i pełniąc funkcję jego cennej asystentki w późniejszych latach twórczości, co świadczy o silnych więziach rodzinnych i artystycznych w jego życiu.

Potomstwo Katsushiki Hokusaia

• Dwóch synów
• Trzy córki (w tym Ei/Ōi)

Kariera i Rozwój Artystyczny Katsushiki Hokusaia

Droga artystyczna Katsushiki Hokusaia była długa i pełna zwrotów akcji. W wieku 12 lat został wysłany do pracy w księgarni i bibliotece, gdzie zetknął się z popularną rozrywką, jaką było czytanie pozycji drukowanych z bloków drzeworytniczych. To doświadczenie mogło zaszczepić w nim zainteresowanie techniką drzeworytu. W wieku 14 lat rozpoczął praktykę jako uczeń rzeźbiarza w drewnie, którą kontynuował do 18. roku życia. Ta nauka dała mu solidne podstawy techniczne, niezbędne do późniejszego tworzenia drzeworytów, które stały się jego znakiem rozpoznawczym.

W wieku 18 lat Hokusai wstąpił do prestiżowego studia Katsukawa Shunshō. Tam, pod pseudonimem Shunrō, w 1779 roku opublikował swoje pierwsze prace, głównie obrazy przedstawiające aktorów kabuki. Po śmierci Shunshō, Hokusai zaczął eksplorować inne style artystyczne, w tym europejskie miedzioryty, co doprowadziło do jego wydalenia ze szkoły Katsukawa. Artysta uznał to za kluczowy moment w swojej karierze, który zmotywował go do wypracowania własnego, unikalnego stylu. W 1798 roku, przekazując swoje imię uczniowi, Hokusai po raz pierwszy stał się niezależnym artystą, przyjmując nazwisko Hokusai Tomisa.

Hokusai odegrał kluczową rolę w ewolucji stylu ukiyo-e. Przekształcił ten nurt, dotychczas skupiony głównie na portretach kurtyzan i aktorów kabuki, w nurt otwarty na krajobrazy, rośliny i sceny z życia codziennego. Jego twórczość charakteryzowała się niezwykłą skalą – w trakcie swojej długiej kariery wyprodukował monumentalną liczbę ponad 30 000 obrazów, szkiców, drzeworytów oraz ilustracji. Wśród nich znajduje się słynna seria „36 widoków na górę Fuji”, stworzona na początku lat 30. XIX wieku, będąca odpowiedzią na krajowy boom turystyczny i osobistą fascynację artysty górą Fuji. Najbardziej ikonicznym drzeworytem z tej serii jest „Wielka fala w Kanagawie”, gdzie Hokusai zastosował zachodnią perspektywę, aby oddać głębię i objętość. Równie ważnym dziełem jest „Piękna pogoda o poranku”, znana jako „Czerwona Fuji”, która obok „Wielkiej fali” stała się fundamentem międzynarodowej rozpoznawalności artysty. Od 1811 roku Hokusai tworzył również „Hokusai Manga”, zawierającą tysiące humorystycznych rysunków przedmiotów, roślin i zwierząt, a także podręczniki sztuki. Warto wspomnieć o „Sen żony rybaka”, jego najsłynniejszym dziele z gatunku shunga (sztuka erotyczna), oraz o znaczącej serii krajobrazowej „Sto widoków na górę Fuji”, rozpoczętej w 1834 roku, uznawanej za arcydzieło wśród jego książek z obrazami krajobrazów.

Etapy kariery i rozwoju artystycznego

• Ok. 6 lat: Początki malowania, nauka u ojca.
• 12 lat: Praca w księgarni i bibliotece.
• 14-18 lat: Praktyka jako uczeń rzeźbiarza w drewnie.
• 18 lat: Wstąpienie do studia Katsukawa Shunshō, publikacja pierwszych prac (jako Shunrō).
• Po śmierci Shunshō: Wydalenie ze szkoły za badanie europejskich miedziorytów, rozwój własnego stylu.
• 1798 rok: Niezależność artystyczna, przyjęcie nazwiska Hokusai Tomisa.
• Od 1811 roku: Tworzenie „Hokusai Manga”.
• 1834 rok: Rozpoczęcie pracy nad serią „Sto widoków na górę Fuji”.

Najważniejsze Dzieła Katsushiki Hokusaia

Seria „36 widoków na Górę Fuji”

Na początku lat 30. XIX wieku Katsushika Hokusai stworzył jedną ze swoich najsłynniejszych prac – serię drzeworytów zatytułowaną „36 widoków na górę Fuji”. Dzieło to powstało w odpowiedzi na rosnący boom turystyczny w Japonii oraz na osobistą, głęboką fascynację artysty majestatyczną górą Fuji. Seria ta nie tylko dokumentuje piękno japońskiego krajobrazu, ale również ukazuje wszechstronność i innowacyjność Hokusaia w przedstawianiu jednego motywu z różnych perspektyw i w różnych warunkach atmosferycznych. Prace te stały się punktem zwrotnym w jego karierze, utrwalając jego pozycję jako mistrza pejzażu w sztuce ukiyo-e.

W ramach tej monumentalnej serii, dwa dzieła zyskały szczególne międzynarodowe uznanie. „Wielka fala w Kanagawie” to najbardziej ikoniczny drzeworyt, który do dziś pozostaje symbolem japońskiej sztuki. W tym dziele Hokusai zastosował zachodnie techniki perspektywy, aby realistycznie przedstawić głębię i objętość potężnej fali, która niemal pochłania łodzie rybackie, z górującą w tle górą Fuji. Drugim kluczowym dziełem jest „Piękna pogoda o poranku”, znana również jako „Czerwona Fuji”. Ten drzeworyt, charakteryzujący się subtelnym, ale intensywnym kolorem i spokojniejszą kompozycją, obok „Wielkiej fali”, stał się fundamentem międzynarodowej rozpoznawalności Hokusaia, demonstrując jego zdolność do uchwycenia różnorodnych nastrojów i aspektów symbolicznej góry.

„Hokusai Manga” i podręczniki sztuki

Od 1811 roku Katsushika Hokusai zaczął tworzyć serię dzieł znanych jako „Hokusai Manga”. Były to obszerne zbiory tysięcy humorystycznych rysunków, przedstawiających szeroki wachlarz tematów: od codziennych scen z życia Japończyków, przez zwierzęta, rośliny, po postaci historyczne i mitologiczne. „Hokusai Manga” nie była tradycyjną mangą w dzisiejszym rozumieniu, lecz raczej obszernym szkicownikiem i podręcznikiem dla aspirujących artystów, prezentującym różnorodność form i technik rysowania. Dzieła te ukazywały nie tylko talent Hokusaia do obserwacji i humoru, ale również jego rolę jako pedagoga i popularyzatora sztuki.

Oprócz serii „Manga”, Hokusai tworzył również inne podręczniki i albumy ilustracyjne, które miały na celu edukację i inspirowanie innych. Te publikacje, często w formie ehon (książek z obrazami), były niezwykle cenne dla rozwoju sztuki japońskiej, udostępniając szerokiej publiczności wiedzę o kompozycji, kolorze i różnych stylach. Prace te, takie jak „Sto widoków na górę Fuji” rozpoczęte w 1834 roku, są uważane za arcydzieła wśród jego książek z obrazami krajobrazów, prezentując mistrzostwo w oddawaniu natury i przestrzeni.

„Sen żony rybaka”

„Sen żony rybaka” to jedno z najbardziej znanych dzieł Katsushiki Hokusaia z gatunku shunga, czyli japońskiej sztuki erotycznej. Obraz ten przedstawia młodą kobietę w intymnym uścisku z dwoma ośmiornicami. Dzieło to, podobnie jak inne prace shunga, było popularne w okresie Edo i stanowiło istotną część jego dorobku artystycznego, choć często pomijane w klasycznych biografiach ze względu na swoją tematykę. „Sen żony rybaka” jest przykładem odwagi Hokusaia w eksplorowaniu różnorodnych gatunków i tematów, nie bojąc się kontrowersyjnych motywów.

Najważniejsze dzieła Katsushiki Hokusaia

Wpływ i Dziedzictwo Katsushiki Hokusaia

Twórczość Katsushiki Hokusaia wywarła znaczący wpływ na sztukę nie tylko japońską, ale również europejską. Podczas fali japonizmu w XIX wieku, zachodni artyści tacy jak Vincent van Gogh i Claude Monet byli głęboko inspirowani jego pracami. Hokusai wprowadził do sztuki europejskiej świeże spojrzenie na kompozycję, kolorystykę i tematykę, co zaowocowało nowymi kierunkami w malarstwie impresjonistycznym i postimpresjonistycznym. Jego drzeworyty, w tym słynne „36 widoków na górę Fuji”, stały się obiektem fascynacji i studiów dla wielu europejskich mistrzów, którzy podziwiali jego umiejętność uchwycenia dynamiki natury i subtelności codziennego życia.

W ciągu swojego życia Hokusai wykształcił około 50 uczniów, co przyczyniło się do rozprzestrzenienia jego technik i wizji artystycznej w Japonii. Jego podejście do nauczania było często niekonwencjonalne, ale zawsze skupione na rozwijaniu indywidualnego stylu ucznia. Hokusai przywiązywał ogromną wagę do jakości swojej pracy. Zachowały się listy, w których upominał rzeźbiarzy bloków, gdy ci odchodzili od jego specyficznego stylu rysowania detali, takich jak nosy czy oczy. Ta dbałość o szczegóły i kontrola nad procesem twórczym świadczy o jego profesjonalizmie i zaangażowaniu w tworzenie dzieł najwyższej klasy. Nawet jego nazwisko stało się częścią dziedzictwa kulturowego, gdyż jeden z kraterów na planecie Merkury nosi jego imię.

Inne Projekty i Wydarzenia z Życia Katsushiki Hokusaia

Katsushika Hokusai był artystą o niezwykłej wszechstronności i energię, angażującym się w różnorodne projekty. W latach 1804–1815 współpracował z popularnym powieściopisarzem Takizawą Bakinem, ilustrując jego książki. Mimo owocnej współpracy artystycznej, relacje między nimi zakończyły się z powodu konfliktów charakterów, co pokazuje, że Hokusai nie zawsze łatwo odnajdywał się w relacjach z innymi. Artysta znany był również z talentu do autopromocji. W 1804 roku wykazał się niezwykłą inwencją, malując za pomocą miotły i wiader tuszu gigantyczny portret mnicha Darumy o powierzchni 200 metrów kwadratowych. To wydarzenie było spektakularnym pokazem jego umiejętności i zdolności do przyciągania uwagi.

Hokusai potrafił również wykazać się sprytem i kreatywnością w sytuacjach formalnych. Wygrana rywalizacja na dworze szoguna jest tego doskonałym przykładem. Artysta namalował długą, niebieską krzywą, a następnie przepuścił przez nią kurczaka z łapami umoczonymi w czerwonej farbie, tworząc obraz przypominający liście klonu unoszące się na rzece. To widowiskowe i pomysłowe przedstawienie przyniosło mu uznanie. W późniejszym okresie życia, w wieku 83 lat, Hokusai przeniósł się do Obuse, gdzie kontynuował tworzenie arcydzieł, takich jak „Męska fala” i „Żeńska fala”, co dowodzi jego nieustającej pasji i witalności artystycznej.

Kluczowe wydarzenia z życia i kariery

• 1760: Prawdopodobne narodziny Tokitarō.
• 1779: Publikacja pierwszych prac pod pseudonimem Shunrō.
• 1797: Drugie małżeństwo artysty.
• 1798: Uzyskanie niezależności artystycznej i przyjęcie nazwiska Hokusai Tomisa.
• 1804: Namalowanie gigantycznego portretu Darumy; wygrana rywalizacja przed szogunem.
• 1804-1815: Współpraca z Takizawą Bakinem.
• Od 1811: Tworzenie „Hokusai Manga”.
• Początek lat 30. XIX wieku: Stworzenie serii „36 widoków na górę Fuji”.
• 1834: Rozpoczęcie pracy nad serią „Sto widoków na górę Fuji”.
• 1839: Pożar studia Hokusaia.
• 1842-1843: Okres „codziennych egzorcyzmów” poprzez malowanie chińskich lwów.
• 83 lata: Przeprowadzka do Obuse.
• 1849: Śmierć Katsushiki Hokusaia.

Zdrowie i Tragedie w Życiu Katsushiki Hokusaia

Pomimo długowieczności i niezwykłej aktywności twórczej, życie Katsushiki Hokusaia nie było wolne od trudności. W 1839 roku wielka tragedia dotknęła artystę – pożar strawił jego studio, niszcząc znaczną część jego dorobku i warsztatu pracy. Było to ogromne zniszczenie dla artysty, który miał już za sobą 79 lat życia. Jednak nawet w obliczu takich strat, Hokusai wykazywał niezwykłą odporność psychiczną. Między 1842 a 1843 rokiem, w trudnym okresie, każdego ranka malował chińskie lwy (shishi), nazywając te czynności „codziennymi egzorcyzmami”, które miały chronić go przed nieszczęściem. To pokazuje jego duchową siłę i potrzebę radzenia sobie z przeciwnościami losu poprzez sztukę.

Ciekawostki z Życia Katsushiki Hokusaia

Imię „Hokusai”, które artysta przyjął jako swój najbardziej znany pseudonim, ma głębokie religijne znaczenie. Zostało wybrane na cześć Gwiazdy Polarnej, która jest symbolem bóstwa ważnego w buddyjskiej szkole Nichiren. Ta duchowa afiliacja mogła wpływać na jego światopogląd i sposób postrzegania świata, który często odzwierciedlał się w jego pracach. Hokusai kierował się filozofią ciągłego doskonalenia. Pisał, że nic, co stworzył przed 70. rokiem życia, nie jest warte uwagi, a prawdziwą boskość w sztuce spodziewał się osiągnąć dopiero w wieku 110 lat. Ta wizja świadczy o jego nieustannym dążeniu do perfekcji i przekraczaniu własnych granic artystycznych.

Sława Katsushiki Hokusaia wykroczyła daleko poza granice Japonii, a nawet Ziemi. Jego nazwisko zostało upamiętnione na planecie Merkury – jeden z kraterów nosi jego imię. Jest to niezwykłe świadectwo uniwersalnego i ponadczasowego charakteru jego sztuki, która inspiruje i fascynuje kolejne pokolenia, zarówno na naszej planecie, jak i poza nią. Hokusai, japoński malarz i drzeworytnik, pozostawił trwały ślad w historii sztuki, a jego dzieła, takie jak „Wielka fala w Kanagawie” i „36 widoków na górę Fuji”, wciąż zachwycają swoją energią i wizją.

Warto wiedzieć: Hokusai, artysta o niezwykłej płodności i wszechstronności, posługiwał się w ciągu swojego życia co najmniej trzydziestoma różnymi nazwiskami, co znacznie przewyższało liczbę pseudonimów używanych przez innych znaczących artystów tamtego okresu. Zmiany te często odzwierciedlały transformacje jego stylu artystycznego, co czyni jego biografie pomocnym narzędziem do periodyzacji jego twórczości.

Katsushika Hokusai przez całe życie konsekwentnie dążył do artystycznego mistrzostwa, a jego niezwykła wytrwałość i nieustanne poszukiwanie nowych form wyrazu stanowią inspirację dla każdego, kto pragnie rozwijać swoje pasje.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Hokusai